بیخوابی و اختلال خواب، اگرچه این یک مشکل عادی است، اما ممکن است عواقب خطرناکی برای بیمار به همراه داشته باشد چرا که کمخوابی موجب میشود انرژی شما تحلیل رود، بهرهوری شما کاهش یابد و احتمال ابتلا به بیماریهایی مانند فشارخون بالا و دیابت را افزایش دهد.
ملاتونین هورمونی است که به بدن شما میگوید زمان خوابیدن فرارسیده است همچنین یک مکمل بسیار محبوب در میان افرادی است که با مشکلات خواب دستوپنجه نرم میکنند.
ملاتونین چیست؟
ملاتونین که در میان متخصصین، “هورمون خواب” نامیده میشود، هورمونی طبیعی است که بدن شما در پاسخ به تاریکی تولید میکند. این هورمون مسئولیت زمانبندی ریتم شبانهروزی شما را بر عهده دارد که بهعنوان چرخه خواب و بیداری نیز شناخته میشود و همچنین نقش بسیار مهمی در خوابیدن، خواب ماندن و بیدارشدن ایفا میکند.
بهطورکلی ملاتونین هورمونی است که بدن به طور طبیعی میسازد و توسط غده صنوبری در مغز تولید میشود، اما در مناطق دیگر مانند چشم، مغز استخوان و روده نیز یافت میشود. ملاتونین همچنین یک آنتیاکسیدان قوی است.
نحوه تولید ملاتونین در بدن
همانطور که قبلاً اشاره کردیم ملاتونین هورمون خواب است که به طور طبیعی در سراسر بدن تولید میشود؛ اما در درجه اول در غده صنوبری مغز شما تولید میشود. غده صنوبری، ساختار کوچکی است که در عمق مرکز مغز واقع شده است و به دلیل ارتباط مهم آن با نور، زمانی بهعنوان “چشم سوم” شناخته میشد.
تولید و ترشح ملاتونین در طول شب به اوج خود رسیده و در طول روز به کمترین میزان خود خواهد رسید. در طول شب توسط روشنایی نور مهار میشود و بنابراین اگر در طول شب در معرض نورهای شدید باشید، تصور میکنید در آلاسکا زندگی میکنید یا در یک شیفت شب مشغول به کار هستید، و این امر ممکن است چرخه خواب و بیداری شما را دچار اختلال کند.
مکانیزم فعالیت ملاتونین
ملاتونین با ریتم شبانهروزی بدن شما کار میکند و به شما این امکان را خواهد داد تا زمان خوردن خوابیدن و بیدارشدن را بدانید، همچنین به تنظیم دمای بدن، فشارخون و میزان برخی از هورمونها کمک میکند. میزان ملاتونین، هنگامی که هوا تاریک میشود شروع به افزایش در بدن میکند و به بدن شما نشان میدهد که زمان خواب فرارسیده است.
از سوی دیگر با اتصال به گیرندههای مغزی در به آرامش رسیدن کمک خواهد کرد، بهعنوانمثال، ملاتونین به گیرندههای مغز متصل میشود تا به کاهش فعالیت عصبی کمک کند. این امر موجب میشود سطح دوپامین، یعنی هورمونی که به شما کمک میکند تا بیدار بمانید، کاهش یابد. همچنین در برخی از جنبههای چرخه شبانهروز چشم شما نقش مهمی را ایفا میکند.
اگرچه روش دقیقی که این هورمون به شما کمک میکند به خواب بروید، مشخص نیست، اما تحقیقات نشان میدهند که این فرایندها میتوانند به خواب راحت شما کمک کنند برعکس، نور زیاد موجب کاهش تولید ملاتونین میشود. در واقع نور یکی از راههایی است که بدن شما متوجه میشود که زمان بیدارشدن است.
ازآنجاییکه ملاتونین به بدن شما کمک میکند تا خود را برای خواب شبانه آماده کند، افرادی که قادر به تولید ملاتونین کافی در شب نیستند، ممکن است به اختلالات خواب مبتلا شوند.
عوامل تأثیرگذار در کاهش سطح ملاتونین
عوامل متعددی بر میزان ترشح این هورمون مؤثر هستند که فشار روانی، استعمال دخانیات، قرارگرفتن در معرض نور زیاد در شب (از جمله نور آبی)، کمبود نور طبیعی در طول روز، شیفت کاری شب و افزایش سن بر تولید ملاتونین تأثیر خواهند گذاشت.
تأثیر ملاتونین
در بسیاری از حیوانات، بهویژه در پستانداران و پرندگان، از ملاتونین برای تنظیم عملکردهای فصلی بدن مانند رفتار جفتگیری، رشد پوشش و تولیدمثل در پاسخ به تغییر طول روز استفاده میشود. ملاتونین ممکن است چندین نقش در انسان ایفا کند که درک کامل و درستی از بسیاری از آنها صورت نگرفته است.
نقش اصلی ملاتونین که در بدن انسان موردبررسی قرار گرفته است مربوط به خواب و بیداری است. میزان ترشح شبانه این هورمون، در سنین یک تا سهسالگی به اوج خود میرسد، این میزان در اوایل بزرگسالی در وضعیت ثابتی قرار دارد و در دوران بزرگسالی و سالمندی به طور یکنواختی کاهش مییابد.
یک فرد ۷۰ساله یکچهارم فرد بزرگسال جوان ملاتونین دارد. این میزان ممکن است به این دلیل باشد که نوزادان و کودکان نوپا در مقایسه با افراد سالمند به ساعات بیشتری برای خواب شبانه نیاز دارند.
عوارض کاهش میزان ملاتونین
به طور طبیعی، بدن شما مقدار کافی ملاتونین را برای یکچرخه خواب و بیداری سالم تولید میکند. متأسفانه، تغییر در سبک زندگی مدرن میتواند در تولید ناکافی این هورمون نقش داشته باشد که باعث میشود شما با مشکلات خواب مانند بیخوابی یا بیدارشدن از خواب صبح بااحساس خستگی و کسلی مواجه شوید.
عوامل تاثیرگذار در کاهش و کمبود سطح ملاتونین
نور آبی در شب
تغییرات زمان / خستگی ناشی از مسافرت و پرواز طولانی
شیفت کاری شب
کافئین
الکل
سخن پایانی
اگرچه تحقیقات بیشتری موردنیاز است، اما شواهد موجود نشان میدهد که مصرف این دارو قبل از خواب کمک میکند که بهراحتی به خواب بروید. بهعنوانمثال، تجزیهوتحلیل مطالعات مختلف که بر روی افراد مبتلا به اختلالات خواب انجام شده، نشان میدهد که ملاتونین به طور متوسط باعث کاهش مدت زمانی که طول میکشد تا به خواب برویم میشود.
در بسیاری از این مطالعات، مردم به طور قابلتوجهی بهترشدن کیفیت خواب را نیز گزارش کردند. علاوه بر این، ملاتونین میتواند به جتلگ (که یک اختلال موقتی مربوط به خواب است، مانند خستگی ناشی از مسافرت و یا پرواز طولانی) کمک کند.
جتلگ زمانی اتفاق میافتد که ساعت داخلی بدن شما با منطقه زمانی جدید هماهنگ نباشد. کارگران شیفت شب نیز ممکن است علائم جتلگ را تجربه کنند؛ زیرا آنها در مدت زمانی که برای خواب در نظر گرفته شده کار میکنند. مصرف آن میتواند با همگامسازی ساعت داخلی شما با تغییر زمان به کاهش جتلگ کمک کند.
بطور کلی باید بدانید، سوءمصرف هرگونه قرص خواب همچون ملاتونین بهصورت خودسرانه، نهتنها کمکی به شما نخواهد کرد، بلکه باعث ایجاد وابستگی و اعتیاد شما خواهد شد به همین جهت بهترین رویکرد درمان اختلال خواب مراجعه به کلینیک ترک قرص خواب، کلینیک ترک اعتیاد و روانپزشکی طلوع، بهعنوان بهترین کلینیک ترک اعتیاد تهران است.
منبع: www.mayoclinic.org
