متادون چیست؟

اگر شما هم نمی‌دانید که متادون چیست، باید بگوییم که متادون در دسته داروهای اپیوئیدی قرار دارد و به‌عنوان یکی از داروهای مورداستفاده در ترک اعتیاد شناخته می‌شود. متادون (Methadone) یک ماده مخدر صنعتی است که به گروه شبه‌افیون‌ها تعلق دارد. این دارو خاصیت ضددرد دارد و در موارد شدید برای کاهش و کنترل درد تجویز می‌شود.

متادون در جنگ جهانی دوم توسط آلمان تولید شد و بعدها در آمریکا به‌عنوان ضددرد قوی برای تسکین دردهای شدید به کار گرفته شد. امروزه، این دارو علاوه بر کاربرد در کاهش درد، اغلب به‌عنوان بخشی از درمان وابستگی به هروئین یا سایر مواد نارکوتیک استفاده می‌شود.

متادون چیست؟

 متادون شبه مخدری بسیار قوی است که با نام Dolophine نیز شناخته می‌شود، ساختار شیمیایی آن به‌صورت (C21H27NO1) است. متادون اولین‌بار در زمان جنگ جهانی دوم، توسط پزشکی آلمانی به‌منظور کنترل و کاهش درد ساخته شد؛ بنابراین متادون یک مخدر صنعتی و ساخته شده در آزمایشگاه است.

متادون با تأثیری که بر گیرنده‌های اوپیوئیدی مغز دارد، عملکردی همچون مرفین و هروئین دارد و به همین جهت است که قدرت اعتیادزایی و وابستگی زیادی دارد. متادون به طور مستقیم برای ترک هروئین و ترک تریاک مورداستفاده قرار می‌گیرد، اما باید توجه داشت که این روش درمانی، نه‌تنها کمکی به بیماران و مصرف‌کنندگان نمی‌کند، بلکه تنها نوع ماده مخدر مصرفی آن‌ها را تغییر می‌دهد و هیچ‌گونه ترک یا درمان واقعی در این روند صورت نمی‌گیرد.

برای مثال بیماری اقدام به ترک هروئین به کمک متادون می‌کند. بعد از مدتی ممکن است دیگر هروئین مصرف نکند اما مصرف کننده به متادون وابستگی پیدا خواهد کرد. در این شرایط نه‌تنها سلامت کامل خود را به‌دست نیاورده؛ بلکه به این شبه مخدر قوی نیز وابستگی پیدا کرده است و مجددا باید برای ترک متادون اقدام کند.

متادون چگونه عمل می‌کند؟

متادون یک داروی اپیوئیدی مصنوعی است که به‌عنوان مسکن و همچنین برای درمان وابستگی به مواد مخدر مانند تریاک و هروئین مورداستفاده قرار می‌گیرد. این دارو با اتصال به گیرنده‌های اپیوئیدی در مغز عمل می‌کند؛ همان گیرنده‌هایی که مواد مخدری مانند تریاک به آن‌ها متصل می‌شوند. با این مکانیسم، متادون اثراتی مشابه مواد مخدر ایجاد می‌کند، اما با شدت کمتر. به همین دلیل، متادون به کاهش علائم ترک و میل به مصرف مواد کمک می‌کند، بدون آنکه فرد دچار احساس نیاز شدید به مصرف شود.

متادون نسبت به مواد مخدر دیگر مانند هروئین یا تریاک، اثرات طولانی‌مدت‌تری دارد. این ویژگی باعث می‌شود فرد تنها به مصرف یک‌بار در روز نیاز داشته باشد تا علائم ترک و میل به مصرف مواد کنترل شود. همچنین، متادون می‌تواند به تثبیت سطح مواد شیمیایی در مغز کمک کند که به‌نوبۀ خود باعث می‌شود تا فرد به‌مرورزمان بتواند بر وسوسه و نیاز روانی به مواد مخدر غلبه کند.

بااین‌حال، متادون همچنان یک مادۀ اپیوئیدی است و مصرف آن باید تحت‌نظر پزشک انجام شود؛ چراکه سوءمصرف آن می‌تواند به اعتیاد و سایر عوارض جانبی منجر شود. ازآنجاکه متادون می‌تواند عوارضی مانند مشکلات تنفسی و خواب‌آلودگی ایجاد کند، استفاده از آن در چارچوب برنامه‌های درمانی رسمی و همراه با نظارت پزشکی ضروری است.

کاربرد قرص متادون چیست؟

قرص متادون برای چندین هدف درمانی استفاده می‌شود که اصلی‌ترین کاربردهای آن شامل موارد زیر است:

• درمان اعتیاد به مواد مخدر (مانند تریاک و هروئین): متادون به‌عنوان بخشی از برنامه‌های درمانی برای ترک اعتیاد به اپیوییدها (مواد مخدر) استفاده می‌شود. این دارو با کاهش میل به مصرف مواد و تسکین علائم ترک، به افراد کمک می‌کند تا مصرف مواد مخدر را قطع کنند. متادون بدون ایجاد نشئگی شدید مشابه مواد مخدر، علائم شدید ترک را کاهش می‌دهد و در نتیجه، فرآیند ترک را برای فرد آسان‌تر و قابل‌تحمل‌تر می‌سازد.
• کنترل دردهای شدید مزمن: متادون به‌عنوان مسکنی قوی برای درمان دردهای شدید و مزمن که با دیگر مسکن‌ها کنترل نمی‌شوند نیز استفاده می‌شود. این دارو به‌ویژه در مواردی که افراد به مسکن طولانی‌مدت نیاز دارند، مؤثر است؛ زیرا متادون اثر طولانی در بدن دارد و می‌تواند درد را برای مدت طولانی‌تری تسکین دهد.
• کنترل مصرف مواد و پیشگیری از بازگشت به اعتیاد: در افرادی که سابقۀ اعتیاد به مواد مخدر دارند، متادون به‌عنوان جایگزینی برای مواد مخدر تجویز می‌شود تا احتمال بازگشت به مصرف مواد کاهش یابد. با مصرف متادون، فرد دیگر نیازی به مواد مخدر ندارد و می‌تواند با نظارت پزشک، به‌تدریج دوز دارو را کاهش دهد و در نهایت مصرف متادون را نیز قطع کند.

عوارض مصرف متادون

کاهش اعتماد به نفس

افسردگی و اختلالات روانی

افزایش شدید میل به خودکشی

پوسیدگی دندان‌ها و عفونت لثه

علاوه بر عوارضی که به معرفی آن‌ها پرداختیم، مصرف این شبه مخدر عوارض جانبی متعددی نیز دارد که آگاهی از آن‌ها کمک بسزایی به شما خواهد کرد. برخی از این عوارض عبارت‌اند از:

یبوست

گرگرفتگی

سقط جنین

درد و ناراحتی در شکم

موارد منع مصرف متادون

متادون به دلیل ساختار شیمیایی که دارد، با طیف وسیعی از داروها تداخل دارد و نباید به‌صورت هم‌زمان مصرف شود که در ادامه به معرفی آن‌ها می‌پردازیم.

هرگونه استفاده خارج از دستور پزشک

هرگونه مصرف در دوران شیردهی

مصرف همزمان با داروهای ضدافسردگی

هرگونه مصرف در صورت سابقه سکته مغزی

تداخلات دارویی قرص متادون

متادون یک داروی قوی است که برای درمان درد شدید و همچنین به‌عنوان بخشی از برنامه‌های ترک اعتیاد به مواد مخدر، مانند هروئین و سایر مواد اپیوئیدی استفاده می‌شود. بااین‌حال، این دارو می‌تواند با بسیاری از داروهای دیگر تداخل داشته باشد و این تداخلات ممکن است تأثیرات خطرناکی بر بدن داشته باشند. داروهای ضدافسردگی، ضداضطراب و آرام‌بخش‌ها مانند دیازپام و لورازپام می‌توانند اثرات تضعیف‌کنندۀ سیستم عصبی مرکزی را تقویت کنند و به مشکلاتی مانند تنفس دشوار منجر شوند.

داروهای ضدقارچ مانند کتوکونازول و برخی آنتی‌بیوتیک‌ها مانند اریترومایسین و کلاریترومایسین نیز ممکن است سطح متادون در خون را افزایش دهند و باعث افزایش احتمال عوارض جانبی مانند خواب‌آلودگی شدید، افت فشارخون و در مواردی نادر ایست قلبی شوند. همچنین، برخی داروهای ضدویروس مانند ریتوناویر که برای درمان HIV استفاده می‌شوند، می‌توانند اثرات مشابهی داشته باشند.

علاوه بر این، داروهایی که باعث افزایش یا کاهش سرعت متابولیسم کبدی می‌شوند، مانند ریفامپین (آنتی‌بیوتیک) یا کاربامازپین (ضدتشنج)، ممکن است سطح متادون در خون را تغییر دهند. این تداخلات می‌توانند تأثیرات دارو را کاهش یا افزایش دهند و باعث بروز علائم ترک یا مسمومیت شوند. به همین دلیل، مشاوره با پزشک قبل از شروع هر داروی جدید در هنگام مصرف متادون ضروری است.

داروی متادون چه مدت در بدن می‌ماند؟

متادون به دلیل نیمه‌عمر طولانی، مدت‌زمان زیادی در بدن باقی می‌ماند. نیمه‌عمر متادون (مدت‌زمانی که طول می‌کشد تا غلظت دارو در خون به نصف کاهش یابد) بین ۸ تا ۵۹ ساعت است که به طور متوسط حدود ۲۴ تا ۳۶ ساعت طول می‌کشد. باتوجه‌به این نیمه‌عمر طولانی، متادون می‌تواند تا چند روز پس از مصرف در بدن باقی بماند.

بااین‌حال، مدت‌زمان باقی‌ماندن متادون در بدن بسته به عواملی مانند دوز مصرفی، مدت‌زمان استفاده، سرعت متابولیسم فرد، سن، وزن و وضعیت سلامت کلی بدن متفاوت است. در تست‌های ادرار، متادون می‌تواند تا ۳ تا ۱۲ روز بعد از آخرین مصرف قابل‌تشخیص باشد. در تست خون، متادون معمولاً تا چند روز باقی می‌ماند و در تست مو، متادون تا ۹۰ روز یا بیشتر قابل‌شناسایی است.

اوردوز متادون

متادون می‌تواند تأثیرات مخرب و جدی بر سلامت مصرف‌کننده داشته باشد. مصرف نادرست یا بیش از حد آن ممکن است منجر به اوردوز شود؛ به‌ویژه زمانی که بدون نظارت پزشکی یا همراه با سایر مواد مصرف شود. در واقع، متادون یکی از داروهایی است که در صورت مصرف کنترل‌نشده، خطر اوردوز بالایی دارد. برخی از عوارض و خطرات احتمالی مصرف آن عبارت‌اند از:

کاهش سطح هوشیاری

کاهش شدید فشار خون

خطر اوردوز با متادون در افرادی که دچار بیماری‌های کبدی هستند یا متابولیسم پایین‌تری دارند، بیشتر است. همچنین، مصرف متادون حتی در دوزهای پایین نیز ممکن است در برخی افراد، به‌ویژه کسانی که به بیماری‌های تنفسی یا صرع مبتلا هستند، منجر به عوارض جدی یا اوردوز شود. به همین دلیل، استفاده از این دارو باید حتماً تحت‌نظر پزشک متخصص و با بررسی دقیق وضعیت سلامت فرد انجام گیرد.

اوردوز با این شبه مخدر دارای نشانه‌هایی است که آگاهی از این نشانه‌ها می‌تواند ضامن حفظ جان بیماران در زمان بروز حمله باشد این نشانه‌ها عبارت‌اند از:
سرگیجه، تهوع و استفراغ

کندی در حرکت و حرف زدن

عدم تعادل و راه رفتن غیرمتوازن

متأسفانه، طبق آمار سالانه، تعداد زیادی از مصرف‌کنندگان متادون به دلیل اوردوز جان خود را از دست می‌دهند. به همین دلیل، واکنش سریع و صحیح در این شرایط می‌تواند جان بیمار را نجات دهد. توجه داشته باشید که در صورت مسمومیت با متادون (اوردوز)، باید بلافاصله اقدامات اورژانسی انجام شود و دراسرع‌وقت با اورژانس پزشکی (۱۱۵) تماس گرفته شود. تأخیر در اقدام می‌تواند پیامدهای جبران‌ناپذیری داشته باشد.

باورهای اشتباه در مورد متادون

سودجویان و فروشندگان مواد مخدر برای حفظ کسب‌وکار خود، باورهای اشتباهی در مورد این شبه مخدر به جامعه تحمیل کرده‌اند که عوارض آن را فقط افراد درگیر با اعتیاد به متادون و خانواده آن‌ها متوجه می‌شوند. در ادامه به بررسی این باورها می‌پردازیم تا با افزایش آگاهی بتوانیم راهی برای مقابله با این افراد پیدا کنیم.

متادون مخدر نیست!

متادون یک شبه مخدر بسیار قوی است و به دلیل وابستگی شدیدی که ایجاد می‌کند درمانی بسیار سخت‌تر از ترک هروئین و ترک تریاک خواهد داشت. نیمه‌عمر این شبه مخدر طولانی‌تر از سایر مخدرها می‌باشد و جالب است بدانید ۵ الی ۱۰ گرم آن معادل ۷ الی ۸ گرم تریاک و ۲ الی ۳ گرم هروئین می‌باشد.

  مصرف متادون عوارض ندارد!

عوارض مصرف متادون طیف گسترده‌ای از مشکلات جسمی و روانی را شامل می‌شود که در این مقاله به بررسی آن‌ها پرداختیم. افرادی که دچار این عوارض هستند، نیازمند مراجعه به روان‌شناس ترک اعتیاد و دریافت درمان‌های پزشکی و روان‌درمانی مناسب هستند.

ترک اعتیاد با متادون

استفاده از متادون برای ترک اعتیاد یکی از دلایل اصلی گرایش برخی افراد به مصرف این شبه‌مخدر است. بااین‌حال، پرسشی که برای بسیاری از مصرف‌کنندگان مطرح می‌شود این است که:

آیا ترک اعتیاد با استفاده از متادون واقعاً امکان‌پذیر است؟

در پاسخ به این سؤال باید بگوییم که متادون کاملاً اعتیادآور است و اثراتی روانی و جسمانی که بر بدن وارد می‌کند بسیار شدیدتر از سایر مخدرها می‌باشد. یکی از نکات بسیار مهمی که باید به آن توجه داشت این است که بیماران مبتلا به اعتیاد که برای درمان خود از متادون استفاده می‌کنند، بیشتر در معرض خطر ایجاد وابستگی دوباره قرار دارند؛ چرا که این افراد سابقه وابستگی به مواد مخدر را داشته‌اند و مغز آن‌ها نسبت به مواد مخدر حساس‌تر عمل می‌کند. متادون تأثیرات بسیار مخربی بر سیستم عصبی و خلق‌وخو بیمار دارد و بنا بر دلایل گفته شده استفاده از متادون برای ترک اعتیاد اصلاً مجاز نیست، بهتر است بدانید که متادون در بیش از یک‌سوم مرگ‌ومیرهای ناشی از مصرف مخدر نقش دارد.

نشانه‌های اعتیاد به متادون چیست؟

اعتیاد به متادون نشانه‌هایی دارد که آگاهی و شناخت آن‌ها در وهله نخست به تشخیص این وابستگی کمک می‌کند و در مراحل بعد، زمینه را برای اقدام‌های درمانی؛ مانند ترک متادون فراهم می‌سازد. در ادامه با این نشانه‌ها بیشتر آشنا می‌شویم.

• کاهش تمرکز و ضعف حافظه
• خشکی دهان و ضعف
• کاهش دمای بدن
• یبوست مزمن
• ضعف و خستگی مفرط
• کندشدن یا سطحی شدن تنفس
• خواب‌آلودگی یا چُرت‌زدن مداوم
• کاهش میل یا عملکرد جنسی
• تغییرات خلق (افسردگی، تحریک‌پذیری، گیجی یا توهم)

موارد گفته شده بخشی از نشانه‌های مصرف این شبه مخدر است.

از کجا بفهمیم فردی متادون مصرف می‌کند؟

سؤالی که اکثر خانواده‌ها در مراجعه به کلینیک ترک اعتیاد یا در بخش مشاوره از ما می‌پرسند این است که از کجا بفهمیم فردی قرص یا شربت متادون مصرف می‌کند؟ به همین دلیل در ادامه به نشانه‌های ظاهری مصرف متادون خواهیم پرداخت. نشانه‌های مصرف متادون، شبیه نشانه‌های دیگر مواد مخدر مانند تریاک، هروئین و مرفین است که در ادامه به بررسی مختصر آن‌ها می‌پردازیم.

احساس خواب‌آلودگی در فرد بیمار

از نشانه‌های بارز مصرف این شبه مخدر احساس خواب‌آلودگی در مصرف‌کننده است. اگر در خانوادهٔ خود فردی را دارید که خواب‌های غیرطبیعی در طی روز دارد و یقین دارید که این موضوع ناشی از کم‌خوابی وی نیست می‌توانید با مراجعه به مرکز ترک اعتیاد و انجام آزمایش اعتیاد و بررسی نتیجه توسط دکتر فوق تخصص ترک اعتیاد دلیل خواب‌آلودگی را تشخیص دهد.

فراموشی

کاهش سرعت گفتار در افرادی که به این شبه مخدر معتاد هستند می‌تواند نتیجه اختلال حافظه باشد. فراموشی ممکن است از خستگی یا مشغله‌های روزمره نیز ناشی شود؛ اما اگر این وضعیت به شکل کاملاً غیرطبیعی در کسی دیده شود، می‌توانید نسبت به سلامت او مشکوک شوید.

بهترین روش ترک متادون چیست؟

همان‌طور که اشاره شد، وابستگی به متادون هم روانی و هم جسمانی است؛ به همین دلیل، ترک و درمان آن نیازمند دریافت خدمات مشاوره‌ای تخصصی است.

بهترین روش برای ترک بدون درد متادون، ترک به‌صورت بستری در کلینیک تخصصی ترک اعتیاد طلوع است. این روش نه‌تنها با کاهش احتمال وسوسه و بازگشت به مصرف همراه است، بلکه از طریق جلسات مشاوره روان‌درمانی به بیماران کمک می‌کند تا آسیب‌های روانی ناشی از مصرف این شبه‌مخدر را شناسایی و درمان کنند.

متادون یک شبه‌مخدر با قدرت اعتیادآوری بسیار بالا است و سوءمصرف آن می‌تواند عوارض متعددی برای مصرف‌کننده به دنبال داشته باشد. وابستگی به متادون هم روانی و هم جسمانی است؛ به همین دلیل، ترک آن نیازمند دریافت خدمات مشاوره‌ای و روان‌درمانی تخصصی است.

جمع‌بندی

متادون یک داروی اپیوئیدی مصنوعی با اثرات قوی ضد درد و ضد ترک است که به‌طور گسترده در درمان وابستگی به مواد مخدر مانند تریاک و هروئین استفاده می‌شود. اگرچه متادون می‌تواند علائم ترک را کاهش دهد و فرد را از مصرف مواد مخدر دور نگه دارد، اما خود این دارو نیز به‌شدت اعتیادآور است و سوءمصرف آن می‌تواند منجر به وابستگی جسمی و روانی، عوارض جانبی شدید و حتی اوردوز شود.

بنابراین، استفاده از متادون باید حتماً تحت نظارت پزشک و در قالب برنامه‌های درمانی تخصصی صورت گیرد. باور غلطی که متادون را راهی برای ترک بدون عارضه می‌داند، می‌تواند باعث گرفتار شدن فرد در نوع جدیدی از وابستگی شود. بهترین روش برای ترک متادون، بستری شدن در مراکز درمانی تخصصی همراه با روان‌درمانی و مراقبت پزشکی است تا فرد بتواند بدون درد و با احتمال کمتر بازگشت به مصرف، به زندگی سالم بازگردد

سؤالات متداول

آیا متادون واقعاً به ترک اعتیاد کمک می‌کند؟
متادون می‌تواند علائم ترک را کاهش دهد، اما به دلیل اعتیادآوری بالا، در صورت مصرف نادرست ممکن است فرد را به وابستگی جدیدی گرفتار کند.

آیا مصرف متادون بدون تجویز پزشک خطرناک است؟
بله، مصرف خودسرانه متادون می‌تواند باعث عوارض شدید، تداخل دارویی و حتی اوردوز مرگبار شود.

نشانه‌های اعتیاد به متادون چیست؟
خواب‌آلودگی غیرطبیعی، کاهش تمرکز، یبوست مزمن، ضعف جسمی، فراموشی و اختلالات خلق از نشانه‌های مهم اعتیاد به متادون هستند.

منابع:

What Is Methadone

History of Methadone