عوارض شربت اپیوم

شربت تریاک یا شربت اپیوم که با نام‌هایی همچون تنتور افیون یا مخلوط افیون نیز شناخته می‌شود، ترکیبی بسیار اعتیادآور و خطرناک از تریاک، الکل و آب است و معمولا در پزشکی از این دارو برای درمان اسهال استفاده می‌شود.

عده‌ای از مردم به اشتباه آن را دارویی برای ترک تریاک و یا ترک شیره تریاک می‌دانند و متأسفانه میان مردم به‌عنوان یک داروی گیاهی شناخته شده است؛ اما به دلیل بالابودن غلظت مرفین در آن یک مخدر محسوب شده و سوءمصرف آن نتیجه‌ای جز اعتیاد برای مصرف‌کننده به همراه نخواهد داشت. شربت تریاک در موارد محدودی توسط پزشکان به‌منظور کمک به کاهش اثرات قطع مصرف تجویز می‌گردد.

شربت تریاک چیست و چگونه تولید می‌شود؟

شربت تریاک یکی از اشکال دارویی مواد مخدر است که به طور خاص در برخی کشورها برای درمان دردهای مزمن و کنترل سرفه استفاده می‌شود. این شربت از عصارهٔ تریاک تهیه می‌شود که از گیاه خشخاش استخراج می‌گردد. فرایند تولید شربت تریاک شامل مراحل مختلفی است که نیاز به‌دقت و توجه خاصی دارد؛ زیرا این ماده باید به‌صورت کنترل‌شده و با رعایت قوانین و مقررات بهداشتی تهیه شود.

برای تولید شربت تریاک، اولین مرحله استخراج مادهٔ اولیه یعنی تریاک از گیاه خشخاش است که به‌وسیله‌ی خراش دادن غلاف‌های بذری آن استخراج می‌شود. پس از این که غلاف‌ها شکسته شدند، صمغ چسبناکی به‌دست می‌آید که به‌سرعت خشک شده و به شکل تریاک خام به دست می‌آید. تریاک خام سپس باید تحت شرایط خاصی پردازش شود تا به کیفیت و خلوص لازم برای تولید شربت دست یابد.

پس از استخراج تریاک، این ماده باید به شکل شربت تبدیل شود. برای این کار، تریاک خام با آب مقطر و برخی مواد افزودنی دیگر (مانند شکر یا گلوکز) ترکیب می‌شود. این ترکیب به طور مداوم تحت حرارت قرار می‌گیرد تا تریاک به طور کامل حل شود و شربت به دست آید.

در این مرحله، فرایند تصفیه نیز انجام می‌شود تا ناخالصی‌ها و ذرات اضافی از شربت حذف شوند. شربت حاصل باید تحت آزمایش‌های مختلف قرار گیرد تا از کیفیت و ایمنی آن اطمینان حاصل شود.

پس از تولید شربت تریاک و تأیید کیفیت آن، مرحله بسته‌بندی آغاز می‌شود. این شربت در ظروف مخصوص بهداشتی بسته‌بندی شده و برای توزیع آماده می‌شود. بسته‌بندی شربت باید به‌گونه‌ای باشد که از آلودگی و آسیب جلوگیری کند و اطلاعات لازم دربارهٔ دوز مصرف و عوارض جانبی بر روی آن درج شود. در نهایت، شربت تریاک به داروخانه‌ها و مراکز درمانی توزیع می‌شود و تحت نظارت دقیق پزشکان و متخصصان مورداستفاده قرار می‌گیرد.

ترکیبات موجود در شربت تریاک

• مادهٔ اصلی (مرفین): هر میلی‌لیتر شربت تریاک حدود ۱۰ میلی‌گرم مرفین دارد (یعنی ۱٪ محلول). این مقدار بر اساس استاندارد دارویی جهانی تنظیم شده و میزان آن بین ۰٫۹۳ تا ۱٫۰۷٪ نوسان دارد. (مرفین مهم‌ترین مادهٔ فعال در تریاک است که اثر ضددرد و ضداسهالی دارد.)
• حلال الکلی (اتانول): برای نگه‌داری و حل‌کردن ترکیبات، در شربت تریاک حدود ۱۹٪ الکل وجود دارد (در برخی منابع بین ۱۹ تا ۳۳٪ گزارش شده است). این نکته به‌خصوص برای کسانی که سابقهٔ مشکلات کبدی یا مصرف الکل دارند بسیار مهم است.
• سایر آلکالوئیدهای تریاک: مواد دیگری از تریاک به مقدار کم در محلول وجود دارند، اما نقش اصلی دارویی مربوط به مرفین است.

مکانیسم اثر شربت تریاک

مرفین موجود در شربت تریاک به گیرنده‌هایی در بدن به نام گیرنده‌های μ (میو) یکی از انواع گیرنده‌های اوپیوئیدی متصل می‌شود. این گیرنده‌ها بخشی از سیستم عصبی بدن هستند که در کنترل درد و حرکت روده نقش دارند.
وقتی این گیرنده‌ها فعال می‌شوند:

• حرکات سریع و پیشران روده (حرکاتی که باعث عبور سریع غذا و مدفوع می‌شوند) کاهش پیدا می‌کند.
• در مقابل، تونوس (سفتی و انقباض) عضلات روده افزایش می‌یابد.
• در نتیجه، حرکت مواد غذایی در روده کند می‌شود و بدن فرصت بیشتری پیدا می‌کند تا آب موجود را جذب کند.
• این فرایند باعث کاهش اسهال می‌شود. (البته همین مکانیزم است که مصرف طولانی‌مدت اوپیوئیدها را با عارضهٔ شایع یبوست همراه می‌کند.)

عوارض شربت اپیوم

هر دارویی می‌تواند بعد از مصرف از خود عوارضی بر جای بگذارد و فرد را دچار آسیب‌های جسمی و روانی متعددی کند، شربت تریاک نیز از این قاعده مستثنی نیست. در ادامه به چند مورد از مهم‌ترین عوارض شربت تریاک اشاره خواهیم کرد:

• حالت تهوع و استفراغ
• احساس گیجی و سبکی سر
• مشکلات گوارشی مانند یبوست
• احساس خواب‌آلودگی
• دل‌درد شدید
• ایجاد توهم
• پرخاشگری و تحریک‌پذیری
• کاهش سطح تنفس
• تشنج
• خارش و بثورات پوستی
• عوارض کمتر شایع اما مهم
• درد شدید شکم یا معده
• مشکل یا تأخیر در ادرار
• تغییرات خلق‌وخو، گیجی یا هالوسیناسیون

عوارض جدی که نیاز به مراقبت فوری دارند

• کند یا سطحی شدن تنفس (افسردگی تنفسی)
• ضربان قلب کند، سریع یا نامنظم
• واکنش آلرژیک شدید: کهیر، تورم صورت یا گلو، تنگی نفس
• تشنج یا غش

در صورت تداوم هر یک از عوارض مصرف شربت تریاک، حتماً پزشک معالج خود را در جریان بگذارید و در صورت مشاهده علائم حادتر هر چه سریع‌تر بیمار را به اورژانس برسانید.

عوارض شربت تریاک بر کلیه‌ها

شربت تریاک به‌عنوان یکی از اشکال دارویی مواد مخدر، می‌تواند به طور مؤثری در کنترل درد و درمان برخی از بیماری‌ها مورداستفاده قرار گیرد. بااین‌حال، مصرف این شربت به‌ویژه در دوزهای بالا یا به طور نامناسب، می‌تواند عوارض جدی بر سلامتی داشته باشد. یکی از مهم‌ترین ارگان‌هایی که ممکن است تحت‌تأثیر قرار گیرد، کلیه‌ها هستند.

شربت تریاک با ایجاد تغییرات در سیستم عروقی بدن، منجر به کاهش جریان خون به کلیه‌ها می‌گردد. این کاهش جریان خون می‌تواند به آسیب به بافت‌های کلیوی و اختلال در عملکرد طبیعی آن‌ها منجر شود. در شرایطی که خون کافی به کلیه‌ها نرسد، این ارگان‌ها قادر به تصفیه صحیح خون و تولید ادرار نخواهند بود که این موضوع می‌تواند به بروز مشکلات جدی در سلامتی منجر شود.

عوارض شربت تریاک بر روی کبد

کبد مهم‌ترین ارگان است که وظیفه آن تبدیل مواد غذایی به انرژی است و نقش مهمی در حفظ تعادل و تنظیم هورمون‌ها دارد و متأسفانه مصرف شربت تریاک یا شربت اپیوم احتمال ابتلا به بیماری‌های کبدی را تا بیش از ۳ برابر افزایش می‌دهد.

مصرف شربت تریاک یا اپیوم، به‌ویژه در دوره‌های طولانی یا دوزهای بالا، می‌تواند تأثیرات مخربی بر عملکرد کبد داشته باشد. این ماده با ورود به سیستم گردش خون، در کبد متابولیزه می‌شود و فرایند تجزیهٔ آن فشار زیادی به سلول‌های کبدی وارد می‌کند. تداوم این وضعیت ممکن است به بروز آسیب‌های سلولی، التهاب کبد (هپاتیت دارویی) و در موارد شدیدتر، فیبروز یا سیروز کبدی منجر شود.

آیا جوشاندن شربت اپیوم تأثیری در کم‌کردن عوارض آن دارد؟

در برخی موارد، ممکن است افرادی که شربت اپیوم را مصرف می‌کنند، برای کاهش عوارض آن یا به‌طور اشتباه، به‌دنبال جوشاندن شربت باشند. اما آیا جوشاندن شربت اپیوم تأثیری در کاهش عوارض آن دارد؟جواب ساده این است که جوشاندن شربت اپیوم تأثیر چندانی در کاهش عوارض آن ندارد و حتی ممکن است خطرناک‌تر هم باشد. مواد فعال اپیوم (مانند مورفین و کدئین) نسبت به حرارت مقاوم هستند. این مواد به راحتی از طریق جوشاندن تبخیر نمی‌شوند و اثرات خود را در بدن باقی می‌گذارند.

وقتی شربت اپیوم جوشانده می‌شود، غلظت مواد فعال مانند مورفین بیشتر می‌شود، زیرا آب تبخیر می‌شود و حجم شربت کاهش می‌یابد. این امر به معنای مصرف دوز بالاتر از مواد مخدر است که می‌تواند خطر مسمومیت یا اوردوز را افزایش دهد.

تأثیرات منفی همچنان در بدن باقی می‌ماند. به عبارت دیگر، جوشاندن به خودی خود نمی‌تواند از خطرات اعتیاد، افسردگی تنفسی یا سایر اثرات منفی آن بکاهد.

عوارض جوشاندن شربت اپیوم

جوشاندن شربت اپیوم یا هر گونه تغییر در فرایند مصرف آن می‌تواند عوارض جدی و خطرناک به همراه داشته باشد. در زیر برخی از مهم‌ترین عوارض و خطرات جوشاندن شربت اپیوم آورده شده است:

1. افزایش غلظت مواد فعال
   جوشاندن شربت اپیوم باعث تبخیر آب موجود در آن می‌شود و در نتیجه، غلظت مواد فعال مانند مورفین و کدئین افزایش می‌یابد. این موضوع می‌تواند به معنای مصرف دوز بالاتر از مواد مخدر و در نتیجه افزایش خطر مسمومیت و اوردوز باشد.
2. خطر اوردوز (Overdose)
   وقتی غلظت مواد فعال افزایش می‌یابد، مصرف این شربت می‌تواند به میزان خطرناک‌تری وارد جریان خون شود. این امر باعث افزایش احتمال اوردوز می‌شود که می‌تواند شامل علائمی چون:
   🔸افت شدید تنفس (آرام‌شدن یا توقف نفس‌کشیدن)
   🔸کاهش فشارخون
   🔸کما یا مرگ در صورت مصرف بیش از حد
3. اثرات بیشتر و خطرناک‌تر روی سیستم عصبی
   اپیوم و ترکیبات آن اثرات شدیدی روی سیستم عصبی مرکزی دارند. افزایش دوز مصرفی به دلیل جوشاندن می‌تواند باعث ایجاد مشکلات بیشتر برای مغز و سیستم عصبی شود:
   🔸اختلال در عملکرد ذهنی
   🔸کاهش هوشیاری و مشکلات حافظه
   🔸اختلالات روانی مانند اضطراب، افسردگی و توهمات
4. افزایش احتمال اعتیاد
   یکی از خطرات بزرگ شربت اپیوم اعتیاد است. جوشاندن این شربت و مصرف دوزهای بالا به‌احتمال زیاد می‌تواند میزان وابستگی به اپیوم را افزایش دهد، به‌ویژه اگر فرد به طور مداوم از این روش استفاده کند.
   با افزایش دوز مصرف، بدن نیاز به مقدار بیشتری از دارو دارد تا همان اثرات اولیه را تجربه کند که این امر به‌سرعت منجر به سندرم وابستگی و اعتیاد می‌شود.
5. اثرات منفی بر روی سیستم تنفسی
   یکی از عوارض جدی مصرف اپیوم و مشتقات آن، افزایش خطر افسردگی تنفسی است. جوشاندن شربت اپیوم ممکن است باعث شود که دوز مصرفی آن به‌اندازه‌ای بالا برود که تنفس فرد را دچار اختلال کند. این وضعیت می‌تواند به‌سرعت به یک بحران جدی تبدیل شود.
6. تغییر در ترکیب شیمیایی شربت
   جوشاندن شربت اپیوم می‌تواند باعث تغییرات شیمیایی در مواد فعال آن شود. این تغییرات ممکن است تأثیرات پیش‌بینی‌نشده‌ای به همراه داشته باشد و ممکن است مواد شیمیایی جدیدی تولید شود که به‌سلامت فرد آسیب بزند.
7. خطرات گوارشی
   مواد مخدر اپیوم می‌توانند مشکلات گوارشی مانند یبوست شدید، درد شکمی و مشکلات معده ایجاد کنند. افزایش دوز از طریق جوشاندن ممکن است این مشکلات را تشدید کند.
8. آسیب به کبد و کلیه‌ها
   کبد و کلیه‌ها وظیفه دارند که مواد شیمیایی و سموم بدن را پردازش و از بین ببرند. مصرف دوز بالاتر اپیوم می‌تواند فشار زیادی به این ارگان‌ها وارد کند و در بلندمدت به آسیب کبدی و کلیوی منجر شود.

تداخل دارویی شربت اپیوم

1. آنتاگونیست‌ها و مهارکننده‌های اوپیوئیدی مثل نالترکسون یا سامیدورفان (دارویی که همراه بعضی داروهای اعصاب مثل اولانزاپین داده می‌شود): این داروها اثر شربت اپیوم را بی‌اثر می‌کنند و می‌توانند باعث بروز ناگهانی علائم ترک (بی‌قراری، تعریق، درد و …) شوند.
2. مهارکننده‌های MAO (نوعی داروی ضدافسردگی قدیمی مانند ایزوکاربوکسازید، فنلزین، ترانیل‌سیپرومین، سلجیلین): مصرف هم‌زمان خطر افت شدید فشارخون، تب بالا، خواب‌آلودگی شدید یا حتی مرگ دارد. باید حداقل ۱۴ روز فاصله بین مصرف این داروها و شربت اپیوم باشد.
3. سایر داروهای مخدر و آرام‌بخش‌ها: شامل اوپیوئیدهای دیگر، داروهای ضداضطراب (مثل بنزودیازپین‌ها)، داروهای خواب‌آور، شل‌کننده‌های عضلات، داروهای بیهوشی و داروهایی مثل گاباپنتین. مصرف هم‌زمان می‌تواند باعث خواب‌آلودگی شدید، مشکل تنفسی، کما یا حتی مرگ شود.
4. آگونیست/آنتاگونیست‌های مخلوط اوپیوئیدی (مثل بوپرنورفین، بوتورفانول، نالبوفین، پنتازوسین): این داروها در افرادی که قبلاً به اوپیوئیدها وابسته بوده‌اند، ممکن است علائم ترک را تحریک کنند.
5. داروهایی با خطر سندرم سروتونین (اختلال خطرناک ناشی از زیادشدن سروتونین در مغز): شامل برخی داروهای ضدافسردگی مثل SSRI و SNRI و همچنین ترامادول. مصرف هم‌زمان ممکن است باعث تب، گیجی، انقباض عضلات و تشنج شود.
6. برخی داروهای دیگر مثل سایمتیدین (داروی معده): می‌تواند سرعت تجزیه مرفین در بدن را کم کند و باعث افزایش اثر و عوارض شربت اپیوم شود.
7. الکل: مصرف هم‌زمان اثرات آرام‌بخش و تضعیف‌کنندهٔ سیستم عصبی مرکزی را شدیدتر می‌کند.

موارد منع مصرف شربت اپیوم (شربت تریاک)

• کودکان: ایمنی و اثر شربت تریاک در کودکان ثابت نشده است، بنابراین مصرف آن ممنوع است.
• اسهال ناشی از مسمومیت یا وجود سم در روده: تا زمانی که عامل سمی از بدن خارج نشده باشد، نباید شربت تریاک مصرف شود. (چون باعث می‌شود سم مدت بیشتری در بدن بماند.)
• مشکلات تنفسی مثل آسم یا آمفیزم (بیماری مزمن ریه که تنفس را سخت می‌کند).
• بیماری‌های مغزی یا فشار بالای داخل جمجمه (مثلاً بعد از ضربه‌مغزی یا تومور مغزی).
• بیماری‌های کبدی مانند سیروز یا نارسایی کبد.
• خونریزی‌های گوارشی (مثل خونریزی معده یا روده).
• کم‌کاری تیروئید (کاهش فعالیت غده تیروئید که باعث خستگی و کندی متابولیسم می‌شود).
• سالمندان و افراد ضعیف (به دلیل حساسیت بالاتر به عوارض دارو).
• افرادی که سابقهٔ اعتیاد یا وابستگی به مواد مخدر دارند (چون احتمال وابستگی دوباره زیاد است).

علائم و نشانه‌های اعتیاد به شربت ایپوم

از سؤالات که از مشاورین مرکز ترک اعتیاد طلوع در خصوص نحوه تشخیص بیماران اعتیاد می‌پرسند به همین جهت تصمیم گرفتیم تا در این مقاله به توضیح آن بپردازیم.

از آنجایی شربت تریاک وابستگی روانی و جسمانی شدیدی برای مصرف‌کننده ایجاد می‌کند، بیماران اعتیاد بدون مصرف آن نمی‌توانند به زندگی منظم و روتین خود ادامه دهند و دچار تشویش ذهنی، بی‌قراری، عدم تمرکز، بدن‌درد و خماری می‌شوند که مواجهه با این علائم می‌تواند یکی از اصلی‌ترین نشانه‌های اعتیاد مصرف‌کنندگان باشد. از دیگر علائم و نشانه‌های اعتیاد به شرح زیر است:

• مراجعه به پزشکان متعدد برای دریافت دوز بیشتر دارو
• تهیه از بازارهای غیررسمی

وابستگی به این مخدر نه‌تنها باعث افزایش تحمل روانی مصرف‌کننده نسبت به آن خواهد شد؛ بلکه میزان تحمل نسبت به سایر مواد اعتیادآور را نیز افزایش می‌دهد و این به آن معنا است که مصرف‌کننده بدون استفاده دیگر قادر به انجام امور روزمره خود نمی‌باشد و مجبور است به طور دائم دوز مصرفی خود را افزایش دهد.

علائم ترک اپیوم

علائم ترک شربت اپیوم معمولاً خود را بعد از گذشت چند ساعت از آخرین مصرف نشان می‌دهند. شدت عوارض ترک اپیوم به میزان مصرف و مدت زمانی که فرد در حال استفاده از شربت اپیوم بوده است بستگی زیادی دارد. در ادامه به چند مورد از مهم‌ترین عوارض ترک شربت اپیوم می‌پردازیم:

• دل‌درد و بدن‌درد
• بالارفتن ضربان قلب و فشارخون
• گشادشدن مردمک چشم
• احساس خستگی شدید
• حتی در صورت شدت علائم فرد ممکن است جان خود را از دست بدهد.

روش‌های ترک شربت تریاک

برای ترک شربت تریاک چند روش درمانی وجود دارد که معمولاً به‌صورت ترکیبی و زیر نظر پزشک استفاده می‌شوند. یکی از روش‌ها کاهش تدریجی دوز است؛ یعنی مقدار مصرف شربت به‌آرامی و در یک برنامهٔ مشخص کاهش پیدا می‌کند تا بدن فرصت سازگاری داشته باشد.

در کنار این روش، از داروهای کمکی یا داروهای جایگزین (مثل متادون یا بوپرنورفین) برای کاهش علائم ترک استفاده می‌شود. همچنین درمان‌های روان‌شناختی مانند درمان شناختی – رفتاری (CBT)، گروه‌درمانی و خانواده‌درمانی نقش مهمی در تغییر سبک زندگی و پیشگیری از بازگشت دارند.

در بعضی کلینیک‌های پیشرفته مانند کلینیک ترک اعتیاد طلوع از روش‌های نوین مانند نوروفیدبک و بیوفیدبک برای تنظیم عملکرد مغز و کاهش اضطراب و وسوسه نیز استفاده می‌شود. علاوه بر این، در برخی موارد کاشت ایمپلنت نالتروکسان به‌عنوان یک درمان ضد وسوسه به کار می‌رود؛ این روش با مسدودکردن اثر مواد مخدر روی مغز، مانع از بازگشت به مصرف می‌شود.

کلینیک ترک اعتیاد طلوع با بهره‌گیری از تیم پزشکی و روان‌درمانی متخصص، تمام این روش‌ها را به‌صورت علمی و شخصی‌سازی‌شده ارائه می‌دهد. اگر شما یا یکی از عزیزانتان به دنبال راهی مطمئن برای ترک شربت تریاک هستید، همین حالا می‌توانید با مشاوران ما تماس بگیرید و از مشاوره رایگان کلینیک طلوع بهره‌مند شوید.